Opioïden

Opioïden zijn krachtige pijnstillers met een belangrijke plaats in de behandeling van pijn, echter ook met een risico op bijwerkingen en overmatig gebruik door gewenning en afhankelijkheid.

Gepast gebruik

Taakgroep Gepast gebruik van opioïden

Om het toenemende opioïdengebruik in Nederland te keren en een opioïdencrisis zoals in de VS te voorkomen is, met steun van het ministerie van VWS, in 2019 de 'Taakgroep Gepast gebruik van opioïden' opgericht. Deze taakgroep heeft als opdracht om zorgverleners, instellingen en patiënten te informeren over en aan te spreken op het verantwoord gebruik van opioïde pijnstillers. De activiteiten van de taakgroep zijn dan ook gericht op het vergroten van kennis en het verbeteren van het gedrag van zorgverleners en patiënten in het opioïdengebruik. Om zo het onverantwoord gebruik terug te dringen, door gepast gebruik te stimuleren en verslavingen te behandelen. Op de website Opiaten.nl van de “Taakgroep Gepast gebruik van opioïden” is informatie te vinden over ondere andere materialen en scholing.

TAPTOE

Om het problematisch gebruik van opioïden terug te dringen is een groot onderzoek gestart dat loopt van 2019 tot 2024. Het onderzoek Tackling And Preventing The Opioid Epidemic (TAPTOE) richt zich met 15 deelprojecten op het gehele traject van het voorschrijven van opioïden tot het langdurig gebruik ervan. Het consortium zal het problematisch gebruik van opioïden in kaart brengen op basis van de gegevens uit diverse landelijke databases. Verder worden instrumenten ontwikkeld om de kans op problematisch gebruik beter te voorspellen. Ook zal er aandacht zijn voor de wisselwerking tussen het medisch en illegale circuit en particuliere aankopen via bijvoorbeeld het (dark)web.

Ten slotte zal het consortium strategieën onderzoeken om het gebruik van opioïden in de medische wereld te beperken. Deze strategieën richten zich op alternatieve behandelingen voor pijn, op de organisatie van de dagelijkse praktijk bij het starten en herhalen van opioïden, en op de behandeling van patiënten die reeds afhankelijkheid van opioïden hebben ontwikkeld. Het consortium zal zich ook richten op de ervaringen en denkbeelden van zorgverleners en patiënten over het gebruik van opioïden, en op onderzoek naar het effect van afspraken over voorschrijven en afleveren van opioïden in de eerste lijn. Daarbij is het belangrijk dat opioïden beschikbaar blijven voor de mensen die deze middelen echt nodig hebben.

SFK-monitor Voorschrijven Huisartsen

De SFK-monitor Voorschrijven Huisartsen (inlog vereist) is ontwikkeld in samenwerking met het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM). De monitor geeft apothekers inzicht in het voorschrijfgedrag van hun huisartsen op onder andere het gebied opioïden. Door middel van indicatoren kan de apotheker de voorschrijfcijfers van de eigen artsen vergelijken met landelijke gemiddelden. Ook biedt de rapportage overzichten van mogelijk suboptimaal behandelde patiënten.

Documenten en links

Voor een groot aantal van onderstaande documenten en links is een inlog vereist.

Afbouwen medicatie

Er is veel aandacht voor de risico’s en voor juist gebruik van opioïden. Dit heeft effect op het aantal patiënten dat tenminste eenmaal een sterkwerkend opioïd verstrekt kreeg; zowel in 2019 als in 2020 nam het aantal gebruikers af.

Er is echter een grote groep langdurige gebruikers. Bij deze patiënten moeten de positieve en negatieve effecten van het opioïdgebruik worden afgewogen en moet zo mogelijk, als de patiënt hiervoor gemotiveerd is, worden gestart met afbouwen. Hiervoor is een handreiking opgesteld. Deze handreiking bevat aandachtspunten voor de begeleiding van en afbouwschema’s voor patiënten die het gebruik van opioïden willen afbouwen wanneer er sprake is van ongepast opioïdengebruik. De handreiking is gebaseerd op internationale richtlijnen en expert opinion.

Lees de handreiking zorgverleners voor afbouw opioïden Lees meer in het PW-artikel 'Recept voor opioïd moet altijd hand in hand gaan met afbouwplan'

Vervalsingen

Vervalste geneesmiddelen kunnen voorkomen in het reguliere circuit. Hiervoor is in 2019 de Falsified Medicines Directive (FMD) ingevoerd en moet sindsdien elke verpakking van een receptplichtig geneesmiddel in Europa een uniek serienummer hebben dat is vastgelegd in een centrale database. Handel in vervalste geneesmiddelen speelt zich in Nederland vooral af in het illegale circuit.

Vervalste recepten

Zolang nog niet alle recepten elektronisch worden verstuurd, moet de apotheek alert blijven op vervalste papieren recepten. Vaak betreft dit vervalsingen van opioïdrecepten, maar ook vervalste recepten voor slaapmiddelen en andere geneesmiddelen worden in de apotheek onderschept.

Documenten en links

Opiumwetadministratie

Correcte administratie van opiumwetmiddelen bij apotheekhoudenden is noodzakelijk voor de veiligheid van de patiënt en beperking van risico’s voor de volksgezondheid. De Handreiking Administratie Opiumwetmiddelen bevat een nadere uitleg van de eisen voor correcte administratie.

De IGJ wil misbruik door niet kloppende opiumwetadministratie en verslaving onder zorgverleners een halt toeroepen en beboet sinds 2019 apothekers voor het niet goed registreren van opioïden.

De KNMP heeft begin 2020 met 13 andere zorgorganisaties een intentieverklaring ondertekend om problematisch middelengebruik en verslaving op de agenda te zetten en om verslaving bij zorgprofessionals als een ziekte te behandelen.

Meer informatie in het PW-artikel 'De duivelse dilemma’s, handhaving en boetes'