Medicatiebeoordeling

Patiëntenaanbevelingen

• Wees alert op veranderingen in de zorg- en leefsituatie, in de (zorg)behoefte en op (nieuwe) knelpunten of zorgen rond het medicatiegebruik, omdat deze de kwetsbaarheid van de patiënt kunnen beïnvloeden. De inschatting of een medicatiebeoordeling (of een andere vorm van medicatie-evaluatie) geïndiceerd is, is daarom een doorlopend proces.
• Zie een medicatiebeoordeling niet als een losstaande zorghandeling, maar als onderdeel van de integrale zorg voor de individuele patiënt met wisselende zorgvragen in de tijd.

Aanbevelingen samenwerking  

• Apotheker en huisarts voeren de medicatiebeoordeling uit vanuit de vaste zorgrelatie met de patiënt. Vanuit deze vaste zorgrelatie wordt de farmacotherapeutische behandeling van de patiënt in zijn geheel beoordeeld en bewaakt (zie 2.1).
• Maak samenwerkingsafspraken over rol- en taakverdeling rondom medicatiebeoordeling. Betrek indien van toepassing ook andere zorgverleners in het netwerk van de patiënt, zoals de specialist ouderengeneeskunde of kaderapotheker (zie 3.2).
• Maak samenwerkingsafspraken over de uitvoering van medicatiebeoordeling, zoals de patiëntenselectie onder kwetsbare patiënten met meerdere geneesmiddelen en comorbiditeit op basis van risico-inschatting (zie 3.2). Medicatiebeoordeling kan geïndiceerd zijn bij kwetsbare patiënten met meerdere geneesmiddelen en aandoeningen, ongeacht leeftijd of aantal gebruikte geneesmiddelen (zie 2.2). Goede intercollegiale afstemming is belangrijk gezien de kwetsbaarheid van deze patiëntengroep. 

Aanbevelingen uitvoering medicatiebeoordeling

• Selecteer de patiënt op basis van risico-inschatting en weeg daarbij patiëntkenmerken mee zoals kwetsbaarheid, zorgvragen, wensen en mogelijkheden van de patiënt en de ernst en aard van aanwezige risicofactoren (zie 2.2).
• Overweeg bij patiënten met een minder complexe zorgvraag een andere vorm van medicatie-evaluatie (zie 1.2).  
• Zie de medicatiebeoordeling altijd in samenhang met andere vormen van medicatie-evaluatie als onderdeel van de integrale zorg (zie 1.2).
• Informeer de patiënt over het doel en de uitvoering van een medicatiebeoordeling zodat de patiënt weet wat hij of zij kan verwachten en de bereidheid tot deelname wordt vergroot (zie 2.2).
• Voer de medicatiebeoordeling uit volgens een gestructureerd proces bestaande uit het verzamelen van gegevens, farmacotherapeutische anamnese, farmacotherapeutische analyse, het opstellen en vaststellen van een behandelplan en follow up na afloop van de medicatiebeoordeling (zie 2.3).
• Ga in de gesprekken met de patiënt in op diens specifieke vragen en aandachtspunten, op basis van de antwoorden die de patiënt geeft tijdens de medicatiebeoordeling (zie 2.3).
• Betrek de patiënt actief bij de uitvoering van de medicatiebeoordeling. Neem hierin diens gezondheidsvaardigheden, ervaringen met de medicatie, wensen en verwachtingen rondom de farmacotherapeutische behandeling mee en stem de zorg hierop af. De gesprekken met de patiënt en/of diens mantelzorger/verzorgende zijn nodig voor een op de patiënt afgestemd behandelplan (zie 2.1).
• Stem de benodigde begeleiding bij de uitvoering van het behandelplan af met de patiënt (zie 2.3).
• Maak een inschatting of aanvullende vervolgconsulten of -analyse nodig zijn na afloop van de medicatiebeoordeling en plan deze in samenspraak met de patiënt en huisarts in. De aard en intensiteit van de opvolging zijn afhankelijk van het type interventie en van de tijd en inspanning die nodig zijn om het beoogde effect te bereiken. Goede opvolging van medicatiebeoordeling draagt bij aan de effectiviteit (zie 2.3).

Aanbevelingen praktijkvoering 

• Stel in de apotheek een beleid op voor de organisatie van medicatiebeoordelingen om de kwaliteit te borgen. Medicatiebeoordeling wordt in de regel uitgevoerd door een apotheker die over de hiervoor benodigde competenties beschikt; taakdelegatie is alleen mogelijk onder voorwaarden (zie 3.1).
• Delegeer administratieve en organisatorische onderdelen van de medicatiebeoordeling onder verantwoordelijkheid van de apotheker aan een bekwame (farmaceutisch geschoolde) medewerker.  
• Houd de farmacotherapeutische anamnese en farmacotherapeutische analyse voorbehouden aan de apotheker; taakdelegatie van onderdelen van de anamnese en de analyse kan alleen indien de farmaceutisch geschoold medewerker bekwaam is en uitsluitend onder supervisie van een apotheker.
• Zorg dat bij taakdelegatie altijd de apotheker van de apotheek waar de patiënt doorgaans komt betrokken is.

Er is een aantal wijzigingen ten opzichte van de vorige versie uit 2013.

Patiëntselectie aangepast

De criteria voor de patiëntenselectie zijn aangescherpt in de KNMP-richtlijn Medicatiebeoordeling. De eerdere selectiecriteria van 65 jaar of ouder met vijf of meer geneesmiddelen waren sinds de herziening van de Multidisciplinaire richtlijn (MDR) Polyfarmacie bij Ouderen (2019) al losgelaten. De herziene KNMP-richtlijn is in lijn met de MDR en verduidelijkt dat kwetsbare patiënten in aanmerking komen voor een medicatiebeoordeling. Leeftijd en polyfarmacie kunnen bijdragen aan kwetsbaarheid, maar zijn niet bepalend: ook jongere patiënten en/of patiënten met minder geneesmiddelen kunnen kwetsbaar zijn.

Samenhang met andere vormen van medicatie-evaluatie

De KNMP-richtlijn Medicatiebeoordeling verduidelijkt de samenhang tussen medicatiebeoordelingen en andere vormen van medicatie-evaluaties (consulten of farmacotherapeutische analyses), zie figuur. Ook benadrukt de richtlijn het belang van een goede follow-up na een medicatiebeoordeling.

In lijn met KNMP-richtlijn Consultvoering en Patiëntendossier

De consultvoering en zorgrelatie met de patiënt zijn conform de KNMP-richtlijn Consultvoering (2021) en de KNMP-richtlijn Patiëntendossier (2024).

Toevoeging implementatieaddendum

De richtlijn bevat verder een implementatieaddendum met handvatten voor implementatie in de dagelijkste praktijk.