Vier ziekenhuisapotheken ontwikkelden samen een VR-training voor apothekersassistenten. Zo ontstond een uniforme scholing voor ‘medicatieverificatie bij opname’ die in elke ziekenhuisapotheek toepasbaar is. De eerste resultaten laten zien dat virtual reality een effectieve scholingsmethode is voor de toekomst.
Voor apothekersassistenten is scholing onmisbaar om zowel inhoudelijke kennis als praktische vaardigheden op peil te houden. Waar dit momenteel vooral gebeurt via klassikaal onderwijs, oefening met een acteur of met behulp van een e-learning, is het tegenwoordig ook mogelijk om virtual reality (VR) in te zetten als scholingsmethode. Deze technologie verovert snel terrein in het medisch onderwijs en blijkt effectief om kennis te verdiepen en vaardigheden te versterken.
Het grote voordeel van VR is de veilige, maar realistische oefenomgeving waarin deelnemers onbeperkt kunnen oefenen, experimenteren en direct ervaren wat het gevolg is van bepaalde keuzes. Uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers (PwC) blijkt dat VR-trainingen uitermate geschikt zijn voor het ontwikkelen van soft skills: deelnemers leren
sneller, zijn beter gefocust en hebben naderhand meer zelfvertrouwen in hun werk.
Krachten bundelen
Hoewel VR-training steeds vaker wordt toegepast in het medisch onderwijs, is het aanbod voor apothekersassistenten nog beperkt. Vier ziekenhuisapotheken (Gelre ziekenhuizen, Haaglanden MC, Sint Jansdal en Zorggroep Twente) besloten daarom hun krachten te bundelen. Het doel was om samen met de aanbieder VR Bieb en enkele betrokken leerhuizen een VR-training voor apothekersassistenten te ontwikkelen. De eerste module richt zich op een belangrijke taak van de apothekersassistent: de medicatieverificatie bij opname.
De eerste stap in het ontwikkelen van een effectieve VR-training is het vaststellen van de leerbehoefte van de doelgroep. Daarom leverden apothekersassistenten vanaf het eerste moment een belangrijke bijdrage in de ontwikkeling van de VR-module.
Dankzij hun dagelijkse ervaring met opnamegesprekken werd snel duidelijk waar de uitdagingen liggen en welke onderwerpen moesten terugkomen in de VR-module. Zo bleek er behoefte te zijn om te oefenen met het stellen van open vragen, het toepassen van gesprekstechnieken bij breedsprakerige patiënten en wilden assistenten handvatten krijgen hoe om te gaan met onverwachte storende factoren, zoals een arts of familielid die zich mengt in het gesprek.
Keuzes maken
In de VR-module wordt de deelnemer geplaatst in de rol van apothekersassistent. In het scenario wordt een medicatieverificatiegesprek bij opname gevoerd. Het is geen doorsnee gesprek, maar wel herkenbaar en toegespitst op de uitdagende situaties waarmee de apothekersassistenten in de dagelijkse praktijk worden geconfronteerd. Tijdens het gesprek moeten zij keuzes maken in vraagstelling, gespreksstructuur en vervolgacties. Deze keuzes hebben directe invloed op het verloop van het gesprek en de informatie die beschikbaar komt. Door deze interactieve opzet ervaren assistenten de gevolgen van hun handelen en worden zij gestimuleerd om kritisch te reflecteren op hun communicatie en besluitvorming.
Apothekersassistenten, ziekenhuisapotheker (i.o.) en onderwijskundigen van de verschillende ziekenhuizen werkten samen om een scenario te creëren dat zowel voorziet in de leerdoelen als de praktijk benadert. Tijdens een draaidag in Gelre ziekenhuizen werd dit
scenario omgezet tot een VR-module die in alle ziekenhuisapotheken in het land zou kunnen worden toegepast (zie foto).
Leereffect
Gezamenlijk hebben de vier ziekenhuizen ook een implementatieplan gemaakt voor de uitrol van de VR-training in de praktijk. De training wordt in kleine groepjes gevolgd, zodat deelnemers met elkaar kunnen uitwisselen wat zij zien en ervaren. De training bestaat uit twee onderdelen: de VR-module en een nabespreking.
De apothekersassistenten spelen de module twee keer: eerst door bewust keuzes te selecteren die ‘fout’ zijn en een tweede keer, waarbij wordt gekozen voor acties die aansluiten bij hoe zij zelf in de praktijk handelen. Het contrast tussen deze twee scenario’s vergroot het leereffect, omdat direct zichtbaar is wat het verschil in het eigen handelen en communicatie teweeg kan brengen.
Minstens zo belangrijk als de VR-module is de nabespreking. Aan de hand van een stel vooraf vastgestelde vragen wordt dan een gesprek gevoerd waarin de deelnemers hun ervaringen delen. Het doel is om een open gesprek te creëren, waarbij men van elkaar leert en praktijkvoorbeelden kan uitwisselen. Ook biedt de nabespreking ruimte om te bespreken of iedereen het proces op dezelfde wijze uitvoert.
Positieve ervaringen
Inmiddels hebben meer dan honderd apothekersassistenten de training gevolgd. Hun ervaringen waren positief, waarbij woorden als leerzaam, veilig en leuk vaak werden genoemd in de evaluatie. De apothekersassistenten waarderen zowel de VR-module als de nabespreking. Dit werd ook bevestigd door de resultaten van de digitale evaluatie, die is ingevuld door 84 deelnemers. Zij gaven per stelling aan op een 7-punts-likertschaal in hoeverre zij het met de stelling eens waren. De belangrijkste resultaten zijn weergegeven in de figuur.
Daaruit blijkt onder meer dat 80% (67/84) van de respondenten de VR-module als een veilige leeromgeving ervaart. Bovendien geeft 82% (69/84) aan in de toekomst vaker gebruik te willen maken van VR als scholingsmethode. Een kleinere groep vond deze manier van
leren minder prettig, voornamelijk door het ervaren van praktische ongemakken, zoals duizeligheid en dubbelzien bij het gebruik van de VR-bril.
Toekomstige ontwikkelingen
De ontwikkeling van de VR-training voor medicatieverificatie laat zien hoe innovatieve technologie effectief kan worden toegepast binnen de ziekenhuisapotheek. Door gezamenlijk op te trekken, kan sneller en efficiënter een leermethode worden ontwikkeld die breed toepasbaar is.
De aanschaf van VR-brillen is een eenmalige investering die diverse mogelijkheden biedt voor herhaalde en bredere inzet. VR-trainingen zijn flexibel inzetbaar en kunnen op verschillende momenten worden gevolgd, bijvoorbeeld als onderdeel van de taakkwalificatie van nieuwe medewerkers. Door de brillen vaker te gebruiken, neemt het rendement van de investering toe. Met dit initiatief hopen we andere ziekenhuizen te stimuleren om soortgelijke samenwerkingen aan te gaan, zodat het aanbod aan VR-modules voor zorgmedewerkers verder groeit.
T. (Talitha) Dijs, Msc is AIOS Ziekenhuisfarmacie, Afdeling Ziekenhuisapotheek, Gelre ziekenhuizen. Dr. M. I. (Maren) Blonk is ziekenhuisapotheker, ZGT Apotheek, Ziekenhuisgroep Twente. J. (Judith) Bosman is werkzaam op de Afdeling Ziekenhuisapotheek als ziekenhuisapotheker, Gelre ziekenhuizen. J.S. (Jurjen) Kingma is Msc - ziekenhuisapotheker, ZGT Apotheek, ZiekenhuisgroepTwente. Dr. M. (Midas) B. Mulder is ziekenhuisapotheker, Afdeling Ziekenhuisapotheek, Haaglanden MC. E. (Edith) A.J. Wiegers-Ligtvoet, is ziekenhuisapotheker, Afdeling Ziekenhuisapotheek, St. Jansdal.
Door Talitha Dijs, Maren Blonk, Judith Bosman, Jurjen Kingma, Midas Mulder en Edith Wiegers-Ligtvoet