Vooral jongeren onder de 35 jaar verlaten vroegtijdig de openbare apotheken, waardoor structurele personeelstekorten ontstaan. Ook werkdruk en veranderende eisen aan de vaardigheden van apothekersassistenten vormen een risico voor de continuïteit en kwaliteit van de farmaceutische zorg. Dit blijkt uit onderzoek van de Stichting Bedrijfsfonds Apotheken.
“We willen weten wat de apotheekmedewerkers beweegt die uitstromen uit de apotheekbranche”, zegt Louwrien Buisman, directeur van Stichting Bedrijfsfonds Apotheken (SBA) “Waar lopen ze tegenaan en wat kunnen we hieraan doen? Met dat doel hebben we de arbeidsmarkt onderzocht.”
Tekorten aan apothekersassistenten en apotheekmedewerkers zijn een structureel probleem in de openbare farmacie. In alle regio’s staan vacatures maanden open, en vaak komt er geen enkele reactie. Volgens de SBA was het aantal vacatures in 2025 rond de 1500.
De combinatie van hoge uitstroom, afnemende instroom vanuit opleidingen, hoge werkdruk en een veranderende vraag naar skills, vormt ook een risico voor de continuïteit en kwaliteit van de farmaceutische zorg, aldus de hoofdconclusie uit het vijfjaarlijkse Arbeidsmarktonderzoek openbare apotheken, dat in opdracht van de SBA is uitgevoerd. Wat kunnen de arbeidsorganisaties in de apotheekbranche (zie kader) doen om de uitstroom weer
omlaag te brengen, en hoe maken zij het werken in de apotheek aantrekkelijker?
Kinderen krijgen
Uit het SBA-onderzoek, dat werd uitgevoerd onder 1169 apotheekwerknemers (960 apothekersassistenten) en 252 werkgevers, blijkt dat in 2024 sprake was van een negatief saldo van in- en uitstroom van werknemers (-565). Vooral de uitstroom onder jongeren is hoog: 51% is jonger dan 35 jaar; de gemiddelde uitstroomleeftijd is 37,9 jaar. SBA-directeur Buisman: “Deze medewerkers nemen met hun vertrek uit de apotheken bovendien de meeste contracturen mee.”
Omdat het vooral jonge vrouwen betreft, speelt het krijgen van kinderen bij deze uitstroom natuurlijk ook een rol, benadrukt Buisman. “Maar los daarvan moeten we als apotheekbranche beter anticiperen hoe we deze groep kunnen behouden. Daarover moeten we in gesprek met elkaar.”
Voor apothekers is het saldo tussen in- en uitstroom nog licht positief (+80), maar de instroom in de vervolgopleiding tot openbaar apotheker ligt, volgens de onderzoekers, al sinds 2017 onder het door het Capaciteitsorgaan geadviseerde niveau.
Hoge werkdruk
Een mogelijke oorzaak van de uitstroom is hoge werkdruk, volgens de onderzoekers een breed ervaren probleem in apotheken. Ook onder meer onderbezetting, geneesmiddeltekorten en administratieve lasten spelen een rol. Digitalisering en automatisering leveren volgens werkgevers wel efficiencywinst op, maar verminderen de werkdruk niet overal voldoende.
Andere oorzaken van de uitstroom zijn salarisverschillen en beperkte ontwikkelmogelijkheden; deze worden zowel door werkgevers als werknemers genoemd als redenen om te stoppen met werken. Jonge medewerkers noemen vooral salaris, agressie van patiënten en beperkte begeleiding door collega’s op de werkvloer. Oudere medewerkers zien agressie en werkdruk vaker als reden om uit te stromen.
Volgens Buisman is het salaris inmiddels mogelijk minder een reden om uit te stromen, vanwege de invoering van de nieuwe Cao Apotheken 2024-2027 en de 8% loonsverhoging die is ingegaan per 1 september 2025.
Ziekteverzuim
Uit het SBA-onderzoek blijkt verder dat het ziekteverzuim een stijgende trend laat zien, met zowel kortdurend als langdurig verzuim. In de enquête is werkgevers gevraagd wat de drie meest voorkomende werkgerelateerde redenen zijn dat werknemers zich ziekmelden. 36% van de werkgevers kan hierbij, volgens de onderzoekers “verrassend genoeg”, geen enkele reden bedenken. Ook Buisman vindt het opmerkelijk als een apotheker niet weet waarom een medewerker ziek thuis zit. “Daarom is het belangrijk dat werkgever en werknemer vaker met elkaar in gesprek gaan.”
De overige werkgevers geven aan dat werkdruk en personeelstekort met 27% de grootste werkgerelateerde categorie is voor ziekteverzuim, bijvoorbeeld in de vorm van een burnout, maar ook fysieke klachten als hoofdpijn en vermoeidheid. Werknemers noemen naast werkdruk en personeelstekort ook mentale uitputting en overspanningsklachten. Verder benoemt een deel ook de fysieke belasting van het staan en repetitieve handelingen.
Om de communicatie tussen leidinggevenden en werknemers in de apotheek op gang te brengen, heeft de SBA een nieuwe digitale HR-Gesprekstool ontwikkeld. Deze tool ondersteunt een gesprekscyclus van voortgangs- en beoordelingsgesprekken, weet Buisman. “Ook kunnen apothekers hiermee voor zichzelf momenten inplannen om hun waardering naar werknemers uit te spreken.”
Toename BBL-studenten
In totaal volgden 2605 studenten in 2024 een mbo-opleiding tot apothekersassistent. De instroom vanuit de mbo-opleiding neemt sinds 2020 af, vooral door een daling van het aantal BOL-studenten. Het aantal studenten dat een diploma heeft behaald – het opleidingsrendement – schommelt, maar ligt rond de 50-60%. Gemiddeld genomen presteerden BBL-studenten beter dan BOL-studenten.
Het aandeel BBL-studenten is toegenomen, in 2024 was ruim 30% van de studenten apothekersassistent BBL-student. “We verwachten dat BBL verder zal aantrekken de komende jaren”, stelt Buisman, die het belang benadrukt van nieuwe initiatieven waarbij apothekers een BBL-opleiding starten, zoals onlangs in Noord-Holland Noord en Dordrecht-Gorinchem.
Verder blijkt dat van de gediplomeerde apothekersassistenten uiteindelijk 74% in de apotheek gaat werken, 16% kiest voor hoger onderwijs.
Digitale vaardigheden
Werkgevers verwachten dat de aard van het werk in de komende jaren verandert door complexere gegevensverwerking, waardoor digitale vaardigheden belangrijker worden. Ook de farmaceutische inhoud van het werk blijft veranderen, wat actuele kennis vereist.
Zowel werkgevers als werknemers verwachten een veranderende vraag naar skills van hun medewerkers. Bijna de helft van de werkgevers (49%) geeft aan dat over drie jaar een soft skill als ‘interpersoonlijke vaardigheden’ – zoals omgaan met agressie en stress – onvoldoende aanwezig zal zijn bij de werknemers in de apotheek. Daarnaast geeft 45% ook aan dat ze een tekort aan organisatorische vaardigheden verwachten op termijn.
Werknemers hebben vooral behoefte aan versterking van farmaceutisch inhoudelijke kennis (45%) en digitale vaardigheden (42%). Op soft skills geeft 39% aan behoefte te hebben aan ontwikkeling in interpersoonlijke vaardigheden. Werknemers zijn bereid scholing te volgen, maar ervaren belemmeringen zoals beperkte tijd (37), onvoldoende flexibiliteit in het werkrooster en persoonlijke omstandigheden (24%).
Flexibele werkroosters
Als mogelijke oplossingen voor de knelpunten noemen medewerkers het aannemen van extra collega’s en het efficiënter inzetten van personeel over de dag. Daarnaast noemen werkgevers en werknemers ook technische en organisatorische oplossingen, zoals het optimaliseren van digitale systemen. Volgens Buisman is het daarnaast voor werkgevers belangrijk meer oog te krijgen voor de behoeften van medewerkers en de sfeer in het apotheekteam.
Ook zal de branche moeten gaan nadenken over wat het werken in de apotheek aantrekkelijk maakt voor jongeren. Als voorbeeld noemt Buisman flexibele werkroosters. “Een goede balans tussen werk en privé is heel belangrijk voor deze nieuwe generatie.
Door Edwin Bos