Leidraad verantwoord wisselen helpt bij patiëntgesprek

Een kort gesprek bij een merkwissel gaat over het gebruik, de reden van de wissel en het feit dat de veiligheid en werkzaamheid hetzelfde zijn. Ook bespreek je of de tablet een ander uiterlijk heeft en dat de oude voorraad eerst opgemaakt moet worden voordat de nieuwe aangebroken wordt. Deze informatie kan voldoende zijn voor middelen uit de groene categorie in de Leidraad Verantwoord Wisselen. 

Een merkwissel van een middel uit de rode categorie mag alleen onder bepaalde voorwaarden. Eén van die voorwaarden is dat hierbij een uitgebreid gesprek met uitleg nodig is. Bij een uitgebreide uitleg bespreek je ook of de patiënt zelf ergens op moet letten, bijvoorbeeld wat betreft effect of bijwerkingen. Bespreek ook of er eventueel een extra controle nodig is. Zonder goede begeleiding is een verantwoorde wissel bij middelen uit de rode categorie niet mogelijk.

Hoe weet je of medicatie ‘rood’ is? In sommige computersystemen krijg je een signaal als je een ander merk aanschrijft van een ‘rood’ geneesmiddel. Als dit bij jou in de apotheek niet zo is, kun je de lijst gebruiken uit de Leidraad verantwoord wisselen op KNMP.nl (zie tabel). In deze leidraad zijn geneesmiddelen ingedeeld in drie categorieën:

• Rood: niet wisselen, tenzij dit geneesmiddel niet beschikbaar is.
• Oranje: wisselen kan, mits aan een aantal voorwaarden voldaan is.
• Groen: wisselen kan, tenzij dit om specifieke patiëntgebonden redenen niet kan.

Mag je bijvoorbeeld een patiënt die acenocoumarol gebruikt overzetten op een ander merk? Je zou denken dat dit gewoon kan; tenslotte worden deze mensen zo regelmatig gecontroleerd door de trombosedienst dat eventuele problemen vanzelf opgelost worden. Toch is het risico bij acenocoumarol zo groot dat het in de categorie rood valt. Acenocoumarol staat in de categorie rood, omdat kleine veranderingen in de dosering, zoals bij een merkwissel, al een groot gevolg kunnen hebben. Dit is bevestigd door Bijwerkingencentrum Lareb. Daar zijn verschillende meldingen ontvangen over mensen met een te lage INR na wisseling van merk. En een te lage INR betekent dat het bloed sneller stolt, waardoor mensen een hoger risico hebben op bijvoorbeeld een trombose. 

Een merkwisseling van acenocoumarol is alleen toegestaan in beperkte gevallen.  Het mag alleen bij leveringsproblemen waarbij een wisseling dan de minst slechte oplossing is, of eenmalig als dit veel kosten voor de gezondheidszorg scheelt. Als het risico van een wisseling zo groot is als bij acenocoumarol, maakt het gesprek over de wissel het verschil tussen een tevreden patiënt die het medicijn goed gebruikt en een patiënt die ontevreden of gestrest de deur uitgaat. En het voorkomt slechte therapietrouw (met alle risico’s van dien) door onnodige verwarring.

Wordt dat dan niet ondervangen door de controle van de trombosedienst? Uiteindelijk wel, dan wordt de patiënt ingesteld op een nieuw schema. Bedenk hierbij dat mensen die goed zijn ingesteld maar één keer per zes weken gecontroleerd worden. En dat de mensen die bij de trombosedienst lopen, vaak wat meer kwetsbare mensen zijn. De groep bestaat voor een flink deel uit mensen bij wie de INR hoog ingesteld is vanwege een hoog risico, en uit kwetsbare ouderen bij wie overstappen op een DOAC niet wordt aangeraden. Een verandering van merk betekent dan vaker prikken en opnieuw instellen, wat heel belastend en verwarrend kan zijn. 

Ook voor andere middelen uit categorie rood is de begeleiding in de apotheek belangrijk. Als apothekersassistent ben je dagelijks betrokken bij het wisselen van geneesmiddelen, voor jouw patiënt kan een wisseling van merk onverwacht zijn. Juist dan komt het aan op jouw kennis en ervaring. Dankzij jouw begeleiding houdt de patiënt vertrouwen in zijn geneesmiddel en jouw zorg.

Categorie rood Leidraad Verantwoord Wisselen

Karen de Leest is apotheker en beleidsmedewerker afdeling Farmaceutische zorg, onderzoek en innovatie bij de KNMP.

Door Karen de Leest