Geneesmiddelentekorten vormen al jarenlang een hardnekkig probleem in de Nederlandse apotheken. Hoewel het aantal tekorten iets is afgenomen, hebben apothekersassistenten hier nog steeds dagelijks mee te maken. Ook in 2025 waren er weer lastige tekorten die veel tijd kosten en discussie opleverden aan de balie.
In 2025 registreerde KNMP Farmanco 1134 nieuwe geneesmiddelentekorten, 27% minder dan in 2024. Ondanks de dalende lijn in het aantal tekorten worden hier nog steeds veel mensen door geraakt. Ruim 3,5 miljoen patiënten hebben in 2025 te maken gehad met een of meerdere geneesmiddelentekorten. Dit komt neer op 1 op de 3 bezoekers van de apotheek. Tijdelijke tekorten duren gemiddeld genomen bijna drie maanden. Voor bijna 20% van de tekorten moesten patiënten meer dan een half jaar wachten.
Lastige tekorten
In 2025 was er onder andere een tekort aan medicatie die wordt voorgeschreven bij TBC. Het ging om rifampicine, isoniazide en een combinatie van deze twee geneesmiddelen. Tuberculose is een ernstige infectieziekte waarbij therapietrouw en continuïteit van behandeling cruciaal zijn. Er zijn geen geschikte alternatieven voor deze geneesmiddelen, en de enige andere optie was om deze geneesmiddelen te importeren.
Daarnaast was het tekort van ozaxepam-tabletten een groot probleem. Er is een aantal weken niets beschikbaar geweest. Importeren is bij deze tabletten erg moeilijk omdat deze onder de Opiumwet vallen. Invoer of uitvoer van opiumwetmiddelen is verboden. Bedrijven kunnen een invoer- of uitvoerontheffing aanvragen, maar dit is omslachtig en moeilijk uitvoerbaar bij acute vraag door een tekort. Omzetten naar een andere benzodiazepine veroorzaakt bij patiënten onrust en leidt tot veel discussie in de apotheek.
Tegen het einde van het jaar was er ook een tekort van quietiapine met gereguleerde afgifte. Dat tekort loopt nog steeds door. Het gaat hier om kwetsbare gebruikers. Overstappen kan ervoor zorgen dat zij niet meer goed zijn ingesteld. Ook is voor deze groep patiënten wisselen van medicatie erg lastig en heeft het een negatief effect op de therapietrouw. Het geneesmiddel is ook niet goed te importeren, waardoor omzetten naar een ander geneesmiddel vaak de enige optie is.
Lang doorlopende tekorten
Er zijn ook lastige tekorten die al voor 2025 speelden en lange tijd doorlopen. Een voorbeeld hiervan is lithium. Dit geneesmiddel wordt voorgeschreven bij depressie en manie. Dit tekort speelt al vanaf 2022 en is nog steeds niet opgelost. De beschikbaarheid is erg wisselend. Er is bij wisselen een risico op lithium-vergiftiging. Wisselen wordt daarom bij voorkeur niet gedaan of moet zeer zorgvuldig gebeuren.
Ook het tekort van de salbutamol aerosolen is nog steeds niet opgelost. De beschikbaarheid hiervan is al lange tijd erg wisselend. Ruim 200.000 mensen hebben het afgelopen jaar salbutamol van de apotheek ontvangen die is geïmporteerd uit het buitenland.
Initiatieven en beleidsmaatregelen
Ook het afgelopen jaar zijn er ondanks de val van het kabinet maatregelen afgesproken om het aantal geneesmiddelentekorten te verminderen. Zo kondigde toenmalig minister Agema van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het plan aan om bij (dreigende) tekorten sneller het preferentiebeleid aan te passen. Ook stelde zij voor om bij wisseling van een preferent geneesmiddel de uitverkooptermijn te verlengen.
Afgelopen jaar is ook de geneesmiddelenwet aangepast om het weer mogelijk te maken voor de inspectie om bij tekorten import toe te staan. In 2024 bepaalde de rechter dat deze Tekortenbesluiten niet voldoen aan de geneesmiddelenwet omdat er geen verzoek van een arts aan ten grondslag ligt. De geneesmiddelenwet is vervolgens aangepast waardoor er een structurele wettelijke basis is voor een vrijstelling voor de invoer van geneesmiddelen uit het buitenland bij ernstige tekorten. Helaas is er begin 2026 weer een wettelijke uitspraak geweest, waardoor bij twee geneesmiddelen (lithium en promethazine) deze vrijstellingen weer zijn geschorst. Het is dus nog afwachten wat het komend jaar de ontwikkelingen zijn.
Publiekscampagne ‘Op is geen optie’
Om zichtbaar te maken wat apothekers doen voor patiënten bij een geneesmiddelentekort startte de KNMP in januari 2025 met de campagne ‘Op is geen optie’. De campagne laat daarmee zien wat de apotheker achter de schermen doet voor de patiënt om een alternatief te vinden. Campagnevideo’s waren te zien bij verschillende streamingsdiensten en te horen op alle grote radiozenders. Ook stelt de KNMP materiaal beschikbaar voor in de apotheek en om te delen via sociale media. In augustus heeft deze campagne de internationale FIP 2025 Health Promotion Campaign Award gewonnen. Sinds de lancering in januari 2025 heeft de campagne meer dan zes miljoen Nederlanders van 25 jaar en ouder bereikt.
Verwachtingen
Het is lastig te voorspellen hoe de situatie rond geneesmiddelentekorten zich zal ontwikkelen. Wel zijn we begin 2026 al geconfronteerd met een aantal lastige tekorten. Dat zijn onder andere levothyroxine-tabletten, oxybutinine-tabletten en nog steeds de quietiapine-tabletten met gereguleerde afgifte. Tekorten die het apotheekteam behoorlijk wat tijd kosten. Daarnaast is het ook afwachten hoe de juridische situatie rond de Vrijstellingsbesluiten zicht gaat ontwikkelen.
De dalende trend van de geneesmiddelentekorten betekent dus niet dat er geen problemen meer zijn in de apotheek. De geneesmiddelentekorten blijven veel tijd en inzet vragen van het apotheekteam. Het is duidelijk dat blijvende aandacht en inzet nodig zijn om de problemen rond geneesmiddelentekorten effectief aan te pakken, zodat iedere patiënt op tijd het juiste geneesmiddel kan krijgen.
Door Petra Overbeek