GLP-1-agonisten zorgen ervoor dat mensen afvallen, maar geven vooral in de opbouwfase maagdarmbijwerkingen. Hoge dosering kan leiden tot ernstige uitdroging en bij gebruik van deze middelen zonder deskundige begeleiding is en een hogere kans op verkeerd gebruik en ziekenhuisopnames.
Overgewicht en obesitas komen steeds vaker voor in Nederland. Meer dan de helft van de volwassenen heeft overgewicht en ongeveer 16% heeft obesitas. Dit verhoogt het risico op aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en slaapapneu. Omdat afvallen vaak moeilijk is, groeit de belangstelling voor GLP-1-agonisten. Deze middelen ondersteunen gewichtsverlies en maken leefstijlverandering haalbaarder. Bekende voorbeelden zijn liraglutide (Saxenda), semaglutide (Wegovy, Ozempic) en tirzepatide (Mounjaro).
GLP-1-agonisten bootsen de werking na van darmhormonen zoals GLP-1 (en soms ook GIP) en versterken hun effecten. Deze hormonen komen vrij na een maaltijd en helpen het lichaam bij het reguleren van honger en bloedsuiker. GLP-1-agonisten werken via drie hoofdmechanismen:
1. Versterking van verzadigingssignalen: ze activeren receptoren in de hersenen die verantwoordelijk zijn voor het verzadigingsgevoel. Hierdoor voelen patiënten zich sneller en langer vol.
2. Vertraging van de maaglediging: ze zorgen ervoor dat voedsel langer in de maag blijft. Dit draagt bij aan een langduriger vol gevoel.
3. Regulatie van de bloedsuikerspiegel: ze stimuleren de insulineafgifte wanneer de bloedsuiker hoog is en remmen tegelijkertijd het hormoon glucagon.
Liraglutide en semaglutide richten zich uitsluitend op GLP-1, waarbij tirzepatide ook aangrijpt op GIP. Door dit dubbele aangrijpingspunt lijkt tirzepatide tot nu toe het meest effectief bij gewichtsverlies. Gemiddeld zorgt liraglutide voor een gewichtsverlies van 5-10%, semaglutide
voor 10-15% en tirzepatide voor 15-20%. Bij volwassenen leidt een gewichtsverlies van 5–10% al tot aanzienlijke gezondheidsvoordelen.
Bijwerkingen
De meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, diarree en obstipatie, vooral tijdens de opbouwfase. Deze klachten nemen meestal binnen enkele dagen tot weken af. Een te hoge dosering kan leiden tot ernstige uitdroging, excessief braken, vitaminetekorten en verlies van spierweefsel. Bij (dreigende) uitdroging, wat in ernstige gevallen tot nierproblemen kan leiden, moeten patiënten altijd direct contact opnemen met een arts of de eerder gegeven instructies opvolgen.
Wanneer mensen deze medicatie zonder deskundige begeleiding gebruiken, is de kans op verkeerd gebruik en ziekenhuisopnames groter. Het aantal vergiftigingen door afslankmedicatie zoals Ozempic en Saxenda is het afgelopen jaar bijna verdubbeld. In een derde van deze gevallen gebruikten mensen het middel zonder begeleiding van een arts, vaak via online aanschaf of via anderen. Dit benadrukt het belang van begeleiding bij het gebruik van deze medicatie.
In Nederland wordt medicatie voor gewichtsverlies overwogen wanneer iemand minstens één jaar een Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) heeft gevolgd zonder voldoende resultaat, of na afronding van een GLI van twee jaar bij blijvende motivatie. Na 12 weken gebruik van de maximaal verdraagbare dosis moet er minimaal 5% gewichtsverlies zijn. Als dit niet is behaald, wordt de behandeling gestopt zonder af te bouwen.
Bij langdurig stabiel gewicht of wanneer het behandeldoel is bereikt, kan na twee jaar gebruik worden overwogen om de medicatie geleidelijk af te bouwen tot een proefstop. Een vaste afbouwmethode is niet bekend, maar meestal wordt hetzelfde schema gevolgd als bij het opbouwen. Omdat abrupt stoppen vaak leidt tot gewichtstoename, verdient geleidelijke afbouw de voorkeur. Wanneer iemand tijdens een lagere dosis of proefstop weer aankomt, kan herstart overwogen worden. Over gebruik van deze medicatie langer dan twee jaar is nog weinig bekend.
Vergoeding en beleid
De vergoeding van obesitasmedicatie is volop in ontwikkeling. Het Zorginstituut Nederland beoordeelt deze middelen, waarbij eerst wordt gekeken naar patiënten met de hoogste ziektelast: mensen met een BMI ≥ 30 mét gewicht gerelateerde aandoeningen (hartfalen, slaapapneu, chronische nierschade, etc.) en mensen met ernstige obesitas (BMI ≥ 35). Alleen voor deze groepen wordt op dit moment mogelijke vergoeding onderzocht.
Momenteel wordt alleen de GLP-1-agonist liraglutide (Saxenda) vergoed vanuit het basispakket, mits:
· de patiënt minimaal één jaar heeft deelgenomen aan een GLI‑traject; en
· een BMI ≥ 35 heeft in combinatie met een hart‑ of vaatziekte, slaapapneu of artrose, óf een BMI ≥ 40 heeft.
Semaglutide (Wegovy) en tirezepatide (Mounjaro) zijn in Nederland wel geregistreerd voor gewichtsverlies, maar worden nog niet vergoed totdat het Zorginstituut de beoordeling heeft
afgerond. Semaglutide (Ozempic en Rybelsus) zijn uitsluitend geregistreerd voor diabetes type 2 en dus niet voor gewichtsverlies. Gebruik voor afvallen is off‑label en wordt niet vergoed.
GLP-1-agonisten kunnen helpen bij afvallen door de eetlust te verminderen, maar blijvend resultaat vraagt altijd om leefstijlverandering. Zonder gezonde voeding, beweging, slaap en stressreductie komt het gewicht na stoppen vaak terug. Daarom is de medicatie slechts een onderdeel van een bredere leefstijlaanpak.
| Feit en Fabel |
| Fabel! Naast liraglutide wordt ook naltrexon/bupropion (Mysimba) vergoed. De vergoeding geldt alleen voor een beperkte groep patiënten met BMI ≥ 30, of BMI 27–30 met comorbiditeit, én pas na minimaal 1 jaar deelname aan een erkende GLI zonder voldoende resultaat. Ook moet iemand na 16 weken minstens 5% gewichtsverlies hebben behaald om te mogen doorgaan. |
Amber Hofstede werkt als productspecialist bij het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP.
Door Amber Hofstede