Laaggeletterdheid herkennen

Hoe weet u of u een laaggeletterde patiënt aan de apotheekbalie hebt?

Veel laaggeletterden zijn onzeker: ze schamen zich en proberen hun lees- en schrijfproblemen te verbergen. Laaggeletterden vertonen hierdoor vaak ‘vermijdingsgedrag’. Ze kunnen weglopen als het te moeilijk wordt, uitvluchten bedenken of juist in de aanval gaan. Ook kunnen ze zenuwachtig worden als er te veel aan hen gevraagd wordt.

Checklist herkennen laaggeletterdheid

KNMP en Pharos stelden een checklist op, gebaseerd op de LHV-toolkit laaggeletterdheid, de Herkenningswijzer laaggeletterdheid voor artsen (Stichting Lezen en Schrijven) en de Toolkit Gezonde taal (UMC Utrecht).

Signalen

  • Duidelijk vermijden van lees- en schrijfsituaties.
  • Volgorde-nummer uit nummerapparaat niet kunnen lezen.
  • Meerdere papieren op de balie leggen, niet weten welke het recept is.
  • Wazig kijken en niet meelezen bij uitleg van het etiket.
  • Nooit vragen stellen, of inadequate vragen stellen.
  • Niet adequaat antwoorden.
  • Ongemakkelijk bij de vraag iets op te schrijven of te lezen.
  • Ongemakkelijk (of boos) als er teveel vragen gesteld worden.
  • Medicatie niet goed innemen.
  • Moeite met chronologisch verhaal vertellen.
  • Vaak opbellen met vragen over medicijn.
  • Vaak te laat met herhaalrecept aanvragen.
  • Te laat komen of op de verkeerde dag komen.

Uitspraken (smoezen)

  • “Er zat geen bijsluiter bij.”
  • “Sorry, ik ben mijn bril vergeten.”
  • “Dat formulier vul ik thuis wel in.”
  • “Kunt u het voor me invullen, ik schrijf zo onleesbaar.”
  • “Ik dacht dat de afspraak morgen was.”
  • “Ik kan niet lezen, omdat ik woordblind ben.”
  • “Nee, ik lees nooit, de televisie geeft informatie genoeg”.

Navragen

  • Indien u een vermoeden heeft, vraag het op respectvolle manier:
    • Ik weet dat veel mensen moeite hebben met het lezen van bijsluiters en folders, hoe is dat voor u?
    • Hoe zelfverzekerd bent u om de medische formulieren zelf in te vullen?
    • Vindt u het moeilijk om te begrijpen hoe uw medische situatie is?
  • U kunt een folder of een formulier ondersteboven aangeven.
  • Vraag naam en adres op te schrijven.
  • Vraag naar aantal jaren school dat iemand heeft gevolgd: minder dan 5 jaar is laaggeletterd.


Let op: op de juiste wijze met laaggeletterden omgaan vergt veel oefening van het hele apotheekteam. Een training is aan te raden.

Beeld laaggeletterden

Wilt u een beter beeld krijgen van laaggeletterdheid? Bekijk dan het KNMP-wachtkamerboek 'Kunt u dat even uitleggen?'.

Contact

Nicolette van Horssen

(070) 373 73 73 n.van.horssen@knmp.nl