Veelgestelde vragen over Code van apothekers

Wat is de Code van apothekers? De Code van apothekers bevat regels voor houding en gedrag van een apotheker. Dit wordt beschreven in relatie met onze patiënten, in relatie tot de eigen beroepsgroep, in de samenwerking met andere (zorg)professionals en in relatie tot de maatschappij. De code geeft weer wat onze beroepsgroep belangrijk vindt, ook wanneer dit niet in de wet staat beschreven. De regels zijn normerend en richtinggevend van aard en verwoorden waar wij als apothekers voor staan. De regels voor houding en gedrag zijn nodig om de waarden te bereiken of te verwezenlijken, maar ook om professioneel en ethisch te handelen. Als apotheker pas je de regels toe, of je kunt uitleggen waarom je ervan bent afgeweken en anders hebt gehandeld. 

De code is van toepassing op álle apothekers, ongeacht of je werkzaam bent in bijvoorbeeld een openbare apotheek of ziekenhuisapotheek, de farmaceutische industrie, het onderwijs of in beleid. Ongeacht of je BIG-geregistreerd bent of niet (meer). De regels in de code zijn dan ook van toepassing op alle taken die apothekers uitvoeren: van het ontwikkelen van geneesmiddelen tot het ter hand stellen ervan.  

Ook farmaciestudenten kunnen baat hebben bij de Code van apothekers, omdat het een solide basis biedt voor hun handelen tijdens een studie en stages/coschappen.  

Bovendien beschrijft deze code wat anderen van apothekers mogen verwachten en hoe zij apothekers kunnen ondersteunen. Denk hierbij aan patiënten, (zorg)professionals waarmee apothekers samenwerken, werkgevers, zorgaanbieders en de maatschappij als geheel.

De Code van apothekers is in eerste instantie voor jezelf als apotheker. Je kunt de code gebruiken om je eigen handelen te toetsen. De regels weerspiegelen de dagelijkse praktijk. Daarmee is de code misschien vanzelfsprekend, maar niet minder belangrijk. De code geeft weer wat wij als beroepsgroep, alle apothekers gezamenlijk, belangrijk vinden. Ook als dit niet in de wet- en regelgeving is beschreven. De regels zijn normerend en richtinggevend van aard en verwoorden waar wij als apothekers voor staan. De regels voor houding en gedrag zijn nodig om de waarden te bereiken of te verwezenlijken, maar ook om professioneel en ethisch te handelen. Als apotheker pas je de regels toe, of je kunt uitleggen waarom je ervan bent afgeweken en anders hebt gehandeld.

Apothekers dragen een grote verantwoordelijkheid, waarbij iedere patiënt in Nederland kan rekenen op goede farmaceutische zorg. Dit geldt voor zowel individuele farmaceutische patiëntenzorg, als voor indirecte farmaceutische patiëntenzorg. Daarnaast dragen apothekers bij aan het bevorderen van farmaceutische zorg, bijvoorbeeld in productzorg, productontwikkeling, lifecycle management farmaceutische producten, onderwijs, (praktijk)onderzoek of beleid. Deze verantwoordelijkheid vereist duidelijke normen en waarden, waaraan elke apotheker zich kan en wil houden. Waarden en normen die aansluiten bij de dagelijkse praktijk en een leidraad bieden voor het professioneel handelen van de apotheker.

De Code van apothekers geeft invulling aan de afgelegde eed en professionele autonomie. Het document beschrijft wat wij als apothekers belangrijk vinden in onze rol als zorgprofessional. Dit in relatie met onze patiënten, in relatie tot de eigen beroepsgroep, in de samenwerking met andere (zorg)professionals en in relatie tot de maatschappij.

De Code van apothekers bestaat uit door de beroepsgroep van apothekers zelf vastgestelde regels. Het is een vorm van zelfregulering. Zelfregulering in de gezondheidszorg is gebruikelijk en komt tot uiting in richtlijnen, kwaliteitsstandaarden en protocollen.

Zelfregulering heeft niet dezelfde juridische status als wetgeving of jurisprudentie. Desalniettemin maken (tucht)rechters vaak gebruik van deze normen bij het beoordelen van het professionele handelen van apothekers. Deze normen helpen bij het invullen van wettelijke begrippen als ‘goede zorg’ of ‘goed zorgverlenerschap’. Daarom heeft de Code van apothekers wel degelijk juridische waarde.  

Bij het ontwikkelen van de Code van apothekers is rekening gehouden met de (inter)nationale wet- en regelgeving. In gevallen waar een regel in conflict komt met een wettelijke regel, heeft de wettelijke regel doorgaans voorrang. Daarnaast kan het voorkomen dat een onderwerp niet in de code maar wel in wet- en regelgeving is opgenomen.

Voor alle geledingen van apothekers geldt dat zij tal van documenten ter beschikking hebben, zoals richtlijnen, normen, handreikingen en standpunten. Deze documenten hebben betrekking op verschillende onderwerpen die in deze code aan bod komen. Sommige van deze publicaties zijn verplichtend, terwijl andere meer richtinggevend zijn. Vaak gaan ze dieper in op een specifiek onderdeel dat ook in deze code wordt behandeld. De Code van apothekers geldt voor álle apothekers en reflecteert de professionaliteit van de beroepsgroep. Daarom is het belangrijk om de samenhang van de regels in de code met voornoemde publicaties te begrijpen.

De Code van apothekers is vastgesteld in september 2025 en is ontwikkeld door de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP), de Wetenschappelijke Sectie Openbaar apothekers (WSO), de sectie Apotheker Geneesmiddel & Maatschappij (AGM), de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA) en JongNVZA, de Vereniging van Jonge Apothekers (VJA), de Vereniging van Nederlandse Industrie Apothekers (NIA) en de sectie Jong NIA.  

De Code van apothekers is het resultaat van een project geleid door een werkgroep van de KNMP. Deze werkgroep heeft zich verdiept in meerdere ethische codes, de huidige apotheekpraktijk, wetgeving, richtlijnen en actuele ontwikkelingen. Tijdens deze verkenning is gesproken met alle betrokken geledingen van apothekers. Op basis van de verkenning zijn conceptregels opgesteld. Deze zijn in een aantal sessies besproken met een vertegenwoordiging van alle geledingen apothekers. Daarna zijn de regels bijgesteld en nogmaals aan apothekers voorgelegd.  

Een stuurgroep met vertegenwoordiging van alle geledingen van apothekers gaf gedurende het project richting aan het proces. De stuurgroep adviseerde de werkgroep onder meer over de relevantie van de Code van apothekers, de toonzetting en de implementatie van de code.

Het toepassen van de code in de dynamische context van de dagelijkse praktijk vraagt om inzicht en reflectie van de apotheker. Het is dan ook raadzaam om hierover regelmatig met elkaar in gesprek te gaan.

Hoewel de regels leidend zijn voor ons professioneel handelen, kan het voorkomen dat je je niet volledig aan een regel kunt houden. Het volgen van een regel kan bijvoorbeeld in een specifieke situatie onverenigbaar zijn met het leveren van goede farmaceutische zorg. Als je besluit van een regel af te wijken, dan is het belangrijk dat je je besluit goed kunt onderbouwen.

De regels van de Code van apothekers zijn normerend en richtinggevend van aard en verwoorden waar wij als apothekers voor staan. De regels voor houding en gedrag zijn nodig om de waarden te bereiken of te verwezenlijken, maar ook om professioneel en ethisch te handelen. Als apotheker pas je de regels toe. Als je afwijkt van een regel, moet je dit kunnen onderbouwen. 

De code is opgebouwd uit zeventien regels van apothekers. De regels zijn allemaal even relevant. Elke regel is voorzien van een korte toelichting waarin wordt uitgelegd wat de regel betekent voor de beroepsuitoefening. Waar dit van toepassing is, wordt verwezen naar relevante publicaties of wet- en regelgeving.

Je kunt als apotheker terugvallen op de Code van apothekers als anderen iets van je vragen dat niet past binnen het professionele handelen. Onder toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en in het tuchtrecht worden voor beroepsgroepen specifieke codes gebruikt, met concrete handvatten voor houding en gedrag. Ook andere zorggerelateerde beroepsgroepen, zoals artsen, verpleegkundigen, eerstelijns psychologen en apothekersassistenten, hebben een beroepscode of ethische code. Dit is vergelijkbaar met beroepsgroepen in het buitenland. Ook daar hebben apothekers een beroepscode. In deze codes wordt benadrukt dat normen en regels noodzakelijk zijn voor sociaal gedrag om waarden te bereiken.