Gupta Strategists constateert dat de beschikbaarheid van geneesmiddelen al jaren een complex vraagstuk is in een krachtenveld van individuele belangen. De onderzoekers stellen dat dit om meer regie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) vraagt. Dat staat in de periodieke rapportage ‘Beschikbaarheid in Perspectief – Beschikbaarheid medische producten 2017–2023’, die het kabinet recent aan de Tweede Kamer stuurde. Voor de KNMP onderstreept het rapport wat apothekers dagelijks ervaren: geneesmiddelentekorten zijn nog steeds code rood.
Meer regie nodig in een complex krachtenveld
In het complexe krachtenveld vormen de uiteenlopende belangen van partijen volgens de onderzoekers een risico voor de verbetering van de beschikbaarheid van geneesmiddelen, zo valt te lezen in het rapport. Juist dit krachtenveld vraagt om meer regie van het ministerie van VWS, vanuit de stelselverantwoordelijkheid van de overheid. De onderzoekers waarschuwen dat zonder duidelijke verantwoordelijkheden, mandaat en sturing verbeteringen kwetsbaar blijven.
Meldpunten en voorraad: kansen voor verbetering
Gupta ziet ook verbeterpunten bij bestaande instrumenten. Zo kunnen meldpunten effectiever worden ingericht door te werken met één centraal meldpunt met een eenvoudig proces voor zowel leveranciers als zorgaanbieders, en door meldingen transparanter te delen in de keten.
Daarnaast concludeert Gupta dat voldoende voorraad bijdraagt aan beschikbaarheid, mits duidelijk wordt vastgesteld welke voorraad nodig is om het merendeel van de tekorten op te vangen én er actief wordt gemonitord en gehandhaafd op naleving.
Kabinet ziet werking, maar probleem is niet opgelost
Het kabinet onderschrijft dat veel instrumenten een positief effect hebben en ziet dat als bevestiging dat de huidige aanpak in grote lijnen werkt. Tegelijkertijd erkent het kabinet dat het beter kan en moet: het beschikbaarheidsvraagstuk is immers nog lang niet opgelost. De voorgestelde verbeteringen neemt het kabinet mee bij de verdere ontwikkeling van het beleid.
Voor de KNMP is daarbij van belang dat Gupta ook constateert dat maatregelen als schrappen in het basispakket en het invoeren van eigen bijdragen onvermijdelijk leiden tot een lagere beschikbaarheid van geneesmiddelen.
Geneesmiddelentekorten blijven code rood
Ondanks beleidsinspanningen werden vorig jaar ruim 3,5 miljoen patiënten geraakt door geneesmiddelentekorten. Patiënten moeten noodgedwongen wisselen van merk, vorm of werkzame stof. Dit vergroot de risico’s op verminderde therapietrouw, verkeerd medicijngebruik, duurdere alternatieven en in het ergste geval onnodige ziekenhuisopnames.
De KNMP vindt de situatie daarom nog steeds code rood. Goede samenwerking in de keten is noodzakelijk, maar niet voldoende. Structurele oplossingen blijven nodig.
Vier structurele oplossingen voor betere beschikbaarheid
De KNMP pleit al langer voor een samenhangende aanpak en ziet in het Gupta‑rapport een bevestiging daarvan. Vier structurele oplossingen zijn daarbij essentieel:
- Verleng de vergoedingstermijn voor het niet‑meer‑preferente geneesmiddel
Door de vergoeding van het oude preferente middel tijdelijk te verlengen, kunnen voorraden geleidelijk worden afgebouwd en worden tekorten rond de jaarwisseling voorkomen.
- Pas waar nodig de maximumprijzen aan
Bij tekorten zorgt een zeer lage Nederlandse prijs ervoor dat geneesmiddelen hier als laatste beschikbaar komen. Het loslaten van de maximumprijs in tekortsituaties maakt de Nederlandse markt aantrekkelijker voor leveranciers, zonder de zorg structureel duurder te maken.
- Maximaliseer de beschikbaarheid via het preferentiebeleid
Pas het preferentiebeleid aan zodat meer leveranciers kunnen leveren. In combinatie met extra voorraad kunnen productie‑ en distributieverstoringen beter worden opgevangen, in lijn met het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord.
- Verminder de administratieve handelingen bij tekorten
Maak het mogelijk dat apothekers recepten aanpassen bij tekorten, zodat patiënten sneller geholpen worden en artsen en apotheken minder onnodige administratieve lasten ervaren.