Medicatieveiligheid in de Care-sector

De veiligheid en de kwaliteit van het medicatieproces in de Care-sector zijn op dit moment niet optimaal. Dit was ook de conclusie van het IGZ-rapport 'Medicatieveiligheid voor kwetsbare groepen in de langdurige zorg en zorg thuis is onvoldoende' uit september 2010. Voor een deel wordt dit veroorzaakt door handgeschreven toedien- of aftekenlijsten of door handmatig bijwerken van de geprinte toedienlijsten bij een wijziging in de medicatie.

Platform Medicatieveiligheid Care

Daarom heeft de KNMP samen met ActiZ, NVZA en Verenso (specialisten in de ouderengeneeskunde) het initiatief genomen om een Platform Medicatieveiligheid Care op te richten, met alle beroepsorganisaties die bij de farmaceutische zorg in de Care-sector betrokken zijn. Het doel van dit Platform is de medicatiegerelateerde patiëntschade in deze sector terug te dringen door de 'veilige principes' toe te passen.

Veilige Principes

U heeft als apotheker een belangrijke rol bij het veilige medicatieproces in de Care-sector en bent ook voor bepaalde onderdelen van de medicatieketen verantwoordelijk. Maar, zoals dat gaat in een keten, kunt u dat alleen in samenwerking met de arts, cliënt, mantelzorger, thuiszorg en/of zorginstelling.
Voor elke zorgverlener in de hele keten zijn veilige principes ontwikkeld. Bij veilige principes gaat het erom dat al deze partijen zich bewust zijn van onveilige situaties in het proces waarover zij samen afspraken moeten maken. Ook belangrijk is dat bij elke partij bekend is voor welk deel van het medicatieproces zij verantwoordelijk is. Een voorbeeld van een te maken afspraak is op welke wijze en op welk moment wijzigingen in medicatie in GDS plaatsvinden.
Op 30 maart 2012 is aan Directeur Langdurige Zorg Van der Burg (VWS) en Hoofdinspecteur De Vries (IGZ) het eerste exemplaar van deze principes aangeboden.

6 stappen

De veilige principes bestaan uit 6 stappen. Aan deze stappen zijn tools t.b.v. het maken van afspraken in de keten en/of werkprocessen in de apotheek te koppelen.

Stap 1: Voorschrijven

1. Ontvangt het (stop)recept.
2. Bewaakt medicatie (ia’s, (ps)dm, ci, dosering, allergie) en begeleidt.
3. Signaleert en bespreekt z.n. met cliënt of hij zijn medicatie kan beheren.
4. Maakt afspraken met arts en zorgorganisatie over het medicatieproces.
5. Maakt in overleg met cliënt en/of zorgorganisatie afspraak met de arts over GDS. Geneesmiddelkeuze dient zoveel mogelijk afgestemd te worden in een vorm die in GDS kan.
6. Spreekt met arts af dat wijziging van medicatie in GDS zoveel mogelijk synchroon loopt met eerst volgende GDS medicatie uitgifte.
7. Bespreekt evt. slikproblemen en mogelijkheden voor aanpassing medicatie of malen van medicatie, met arts, en/of cliënt en/of zorgorganisatie.
8. Draagt zorg voor overdracht van medicatiegegevens.

Specifieke tool:
Richtlijn overdracht medicatiegegevens (pdf, 63 kB)
Richtlijn geìndividualiseerde distributievorm (pdf, 127 kB)

Stap 2: Ter hand stellen / afleveren

1. Draagt zorg voor een actueel medicatieoverzicht en actuele toedienlijst en levert deze aan aan cliënt thuis resp. aan intramurale zorgorganisatie.
2. Draagt zorg voor GDS procedure: - Regelt medicatie in GDS. - Schouwt / controleert GDS.
3. Draagt zorg voor losse medicatie (die niet in GDS geleverd kan worden).
4. Levert medicatie af, of afspraak met cliënt (thuis) of intramurale zorgorganisatie.
5. Maakt afspraken met arts, cliënt of zorgorganisatie over procedure bij wijziging van (nieuwe, gestopte, dosisverandering) medicatie die niet kan wachten tot de eerstvolgende GDS uitgifte. Bij elke wijziging wordt een nieuwe toedienlijst meegeleverd.
6. Draagt, bij slikproblemen cliënt, zorg voor aangepaste medicatie.

Specifieke tools:
Norm voor geautomatiseerd geneesmiddeldistributiesysteem (pdf, 183 kB)

Stap 3: Opslag / beheer

1. Stelt informatie beschikbaar over bewaarvoorschriften van medicatie (bijv. koelkast, opiumwetmiddel).
2. Maakt afspraken met cliënt (thuis) of intramurale zorg-organisatie wie opbergt.
3. Maakt afspraken met cliënt (thuis) of intramurale zorgorganisatie over retourneren naar de apotheek van medicatie die niet meer wordt gebruikt.

Stap 4: Gereed maken

1. Maakt afspraken met arts en zorgorganisatie over procedure voor ‘voor toediening gereed maken’ (VTGM).
2. Geeft waar relevant aanwijzingen voor gereed maken van medicatie op toedienlijst, bijv. voor cliënten die niet meer (goed) kunnen slikken

Specifieke tools:
Landelijke instructie Voor Toediening Gereedmaken (VTGM) van medicatie in verpleeg-  en verzorgingshuizen (pdf, 402 kB)
Oralia VTGM (KNMP Kennisbank)

Stap 5: Toedienen en registreren

De apotheker maakt afspraken met de zorgorganisatie, op basis van de landelijke lijst risicovolle medicatie, bij welke losse medicatie een dubbele controle nodig (is nodig bij losse medicatie die risicovol is bij verkeerde dosering).

Specifieke tool: Lijst risicovolle geneesmiddelen
Toelichting op de lijst risicovolle geneesmiddelen

Stap 6: Evaluatie

1. Evalueert na 1e uitgifte medicatie met cliënt/ mantelzorger.
2. Signaleert en registreert signalen van cliënt zelf en/of zorg-medewerkers over werking (bijv. bijwerkingen, onvoldoende werkzaam, slikproblemen) en neemt zo nodig, zo mogelijk in overleg met cliënt, actie.
3. Maakt afspraken met artsen en zorgorganisatie over periodieke medicatiebeoordeling bij cliënten waar dit relevant is en rol van cliënt en zorgmedewerkers hierbij.
4. Neemt deel aan periodieke medicatiebeoordeling van vooraf bepaalde cliënten met de arts, over oa therapietrouw, effectiviteit, (bij)werkingen, cf de afspraken.
5. Verstrekt, indien afgesproken met de cliënt, gegevens aan de arts over evt. problemen bij herhalen medicatie (te vroeg/ te laat).
6. Meldt medicatiegerelateerde (bijna)fouten in CMR systeem.
7. Meldt waar relevant bijwerkingen bij het Lareb.

Specifieke tools:
Centrale Medicatie-incidenten Registratie
Richtlijn medicatiebeoordeling
Lareb

Veilige principes voor verschillende beroepsgroepen

Download de veilige principes:

• Voorblad “Veilige principes in de medicatieketen” (pdf, 551 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen” (pdf, 1.1 Mb)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen - Algemeen” (pdf, 814 kB))
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen - Cliënt-Mantelzorger” (pdf, 844 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen - Huisarts” (pdf, 847 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen – Specialist ouderengeneeskunde”
  (pdf, 846 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen – Apotheker” (pdf, 848 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen – Thuiszorg” (pdf, 901 kB)
• Brochure “Veilige principes in de medicatieketen – V&V Intramuraal” (pdf, 907 kB)

In de Brochures wordt verwezen naar de Lijst Risicovolle geneesmiddelen met toelichting.

U kunt ook een printversie van de veilige principes bestellen door te mailen naar communicatie@knmp.nl.

Algemene tools

• Handreiking Medicatiebeleid Gehandicaptenzorg (pdf, 266 kB)
• Overeenkomst verzorgingshuis - apotheker
• Overeenkomst verpleeghuis - apotheker
• Overeenkomst toezichthouding instelling (Word)
• KNMP voorbeeldovereenkomst apotheker - instelling (Word)
• Ook op de website van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik vindt u werkmateriaal voor het verbeteren van de medicatieveiligheid in de Care-sector

Uniforme toedienlijst

Apothekers kunnen in de toekomst uniforme toedienlijnsten uitdraaien voor cliënten die niet meer zelf de medicatie beheren, conform het uniforme medicatieoverzicht. Voor thuiszorgmedewerkers betekent dit dat zij in de toekomst met 1 toedienlijst gaan werken waardoor mogelijk medicatie-incidenten kunnen worden voorkomen. Met behulp van apothekers, thuiszorgmedewerkers en zorgmedewerkers uit instellingen is in samenwerking met ORIA een eerste concept ontwikkeld. Als er meer bekend is over deze uniforme toedienlijst wordt u hier uiteraard over geïnformeerd.